Posveta Prahu Oca Srbije

Nek se ovaj vijek gordi nad svijema vjekovima,
on će era biti strašna ljudskijema koljenima.
U nj se osam blizanacah u jedan mah iznjihaše
iz kolevke Belonine[1] i na zemlji pokazaše:
Napoleon[2], Karlo[3], Bliher[4], knez Velington[5] i Suvorov[6].
Karađorđe[7], bič tirjanah, i Švarcenberg[8] i Kutuzov[9].
Arei[10] je, strava zemna, slavom bojnom njih opio
i zemlju im za poprište, da se bore, naznačio.
Iz grmena velikoga lafu izać trudno nije,
u velikim narodima geniju se gnj'jezdo vije:
ovde mu je pogotovu materijal k slavnom djelu
i trijumfa dični v'jenac, da mu krasi glavu smjelu.
Al' heroju topolskome[11], Karađorđu besmrtnome,
sve prepone na put bjehu, k cilju dospje velikome:
diže narod, krsti zemlju, a varvarske lance sruši,
iz mrtvijeh Srba dozva, dunu život srpskoj duši.
Evo tajna besmrtnika: dade Srbu stalne grudi;
od viteštva odviknuta u njim' lafska srca budi.
Faraona istočnoga pred Đorđem se mrznu sile,
Đorđem su se srpske mišce sa viteštvom opojile!
Od Đorđa se Stambol[12] trese, krvožedni otac kuge,
sabljom mu se Turci kunu - kletve u njih nema druge.
....................
....................
....................
Da, viteza sustopice tragičeski konac prati:
tvojoj glavi bi suđeno za v'jenac se svoj prodati!
....................
....................
....................
Pokoljenja djela sude, što je čije daju svjema!
Na Borise[13], Vukašine[14], opšta grmi anatema[15],
gadno ime Pizonovo[16] ne sm'je kaljat mjesecoslov,
za Egista[17] uprav sliči grom nebesni, sud Orestov[18].
....................
....................
....................
Nad svijetlim tvojim grobom zloba grdna bljuva tmuše[19],
al nebesnu silnu zraku što ć' ugasit tvoje duše?
Plačne, grdne pomrčine - mogu l' one svjetlost kriti?
Svjetlosti se one kriju, one će je raspaliti.
Plam će, vječno životvorni, blistat Srbu tvoje zublje[20],
sve će sjajni i čudesni u vjekove bivat dublje.
....................
....................
....................
Zna Dušana[21] rodit Srpka, zna dojiti Obiliće[22],
al heroje ka Požarske[23], divotnike i plemiće,
gle, Srpkinje sada rađu... Blagorodstvom Srpstvo diše...
Bježi, grdna kletvo, s roda - zavjet Srbi ispuniše!

U Beču na Novo ljeto 1847. goda

Sočinitelj

Fusnote:

[1]: Belona (lat. Bellona), starorimsko božanstvo, boginja rata, često pandan bogu Marsu.
Nazad na stih ꜛ

[2]: Napoleon I Bonaparta (franc. Napoléon I Bonaparte; Ajačo, Korzika, 15. avgust 1769. — Longvud, ostrvo Sveta Jelena, 5. maj 1821.). Car Francuske, jedan od najvećih i najveštijih vojskovođa i državnika u istoriji.
Nazad na stih ꜛ

[3]: Nadvojvoda Karlo od Austrije, vojvoda od Tešena (nem. Erzherzog Karl von Österreich, Herzog von Teschen), takođe poznat i kao Karlo od Austrije-Tešena (nem. Karl von Österreich-Teschen; Firenca, 5. septembar 1771. - Beč, 30. april 1847.) sin cara Leopolda II (1747—1792) i Marije Lujze. Mlađi brat cara Franje II. Iako epileptičar, postao čuveni vojskovođa i reformator austrijske vojske. Prvi vojskovođa, koji je pobedio Napoleona u ravnopravnoj bici kod Ašperna.
Nazad na stih ꜛ

[4]: Gebhard Lebereht fon Bliher (nem. Gebhard Leberecht von Blücher; Rostok, 16. decembar 1742. — 12. septembar 1819.), pruski feldmaršal, vojskovođa i vojvoda od Valštata, koji je predvodio prusku vojsku protiv Napoleona u bici kod Lajpciga 1813. i bici kod Vaterloa 1815. Počasni je građanin Rostoka i Berlina, koji je nosio nadimak „general napred“ zbog svoga pristupa ratovanju.
Nazad na stih ꜛ

[5]: Artur Velsli, prvi vojvoda od Velingtona, feldmaršal (engl. Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington; oko 1. maj 1769. - 14. septembar 1852.), britanski vojskovođa i državnik, rođen u Irskoj. Jedna od vodećih vojnih i političkih ličnosti 19. veka. Istakao se tokom Napoleonovih ratova. Pobedio Napoleona u bici kod Vaterloa.
Nazad na stih ꜛ

[6]: Aleksandar Vasiljevič Suvorov (rus. Aleksandr Vasilьevič Suvorov; Moskva, 12. novembar/24. novembar 1729. — Sankt Peterburg, 6. maj/18. maj 1800.). Generalisimus ruske vojske, jedan od najznačajnih vojskovođa 18. veka i najsposobnijih i najveštijih generala ikada.
Suvorov nikada nije izgubio bitku (63 pobeda - 0 poraza). Čuven po svom vojnom priručniku „Nauka pobeđivanja“. Ostao upamćen po mnogim izrekama kao što su:

Učio vojnike da napadaju bez ustezanja i odlučno: „Napadajte hladnim čelikom! Gurajte iz sve snage bajonetom!“ Prisan sa svojim ljudima, obične vojnike oslovljavao sa „brate“, a rezultate svog detaljnog i pažljivog planiranja predstavljao kao stvar inspiracije.
Nazad na stih ꜛ

[7]: Đorđe Petrović (Viševac, 16. novembar [po julijanskom 3. novembar] 1768. — Radovanjski lug, 26. jul [po julijanskom 14. jul] 1817.), poznat kao Karađorđe i Crni Đorđe, vođa Prvog srpskog ustanka i rodonačelnik dinastije Karađorđevića.
Nazad na stih ꜛ

[8]: Karl Filip, Princ Švarcenberga (nem. Karl Philipp zu Schwarzenberg; 1771. — 1820.), austrijski feldmaršal.
Nazad na stih ꜛ

[9]: Mihail Ilarionovič Kutuzov (rus. Mihail Illarionovič Goleniщev-Kutuzov; Sankt Peterburg, 16. septembar 1745. — Bunclau, Šleska, 28. april 1813.), ruski general-feldmaršal kome se pripisuje da je spasao Rusiju za vreme Napoleonove invazije Rusije 1812. godine.
Nazad na stih ꜛ

[10]: Ares (antički grč. Άρης [Áres]), grčki bog rata. Jedan od dvanaest olompijaca, najstariji sin Zevsa i Here. U helenskoj književnosti, predstavlja fizičku, nasilnu i surovu stranu rata, za razliku od njegove sestre Atine u oklopu, koja kao promišljena boginja simvolizuje vojnu strategiju i veštinu vojevanja. Pandan Aresa u rimskoj mitologiji je Mars.
Nazad na stih ꜛ

[11]: Topola, gradsko naselje u Srbiji u opštini Topola u Šumadijskom okrugu.
Nazad na stih ꜛ

[12]: Stambol, narodno ime za Istambul (poznat još i kao Carigrad ili Konstantinopolj), grad u današnjoj Turskoj.
Nazad na stih ꜛ

[13]: Boris Godunov (rus. Boris Fёdorovič Godunov; oko 1551. — 13. april 1605.), ruski car od 1598. do 1605. godine, kao i regent Rusije od 1584. do 1598. Po narodnom verovanju dao ubiti mladog carevića Dimitrija Ivanoviča, carskog prestolonaslednika, kako bi se dokopao carske titule. Dimitrije Ivanovič je bio zakoniti sin ruskog cara Ivana Groznog, ali bez naslednih prava. Umro je od ranjavanja nožem u osmoj godini svoga života 1591. godine u gradu Ugliču, pod nerazjašnjenim okolnostima.
Nazad na stih ꜛ

[14]: Vukašin Mrnjavčević (Livno, 1320. — Černomen, 26. septembra 1371.), srpski srednjovekovni velikaš i kralj od 1365. do 1371. godine. Poginuo 1371. godine zajedno sa svojim bratom, despotom Jovanom Uglješom, u Maričkoj bici u pohodu protiv Osmanlija. U narodnoj tradiciji netačno osuđen kao uzurpator i ubica cara Uroša, naziva se „žura Vukašin“ (žura - mali, sitan čovek; osoba slabog karaktera).
Nazad na stih ꜛ

[15]: Anatema, (grč. ανάθεμα, starogrčki ανάθημα, u bukvalnom prevodu „posvetiti“ ili „posvećeno“), u današnjem značenju, kletva ili prokletstvo; crkveno progonstvo, isključenje iz crkve.
Nazad na stih ꜛ

[16]: Gnej Kalpurnije Pizon (lat. Gnaeus Calpurnius Piso; 44/43. p.n.e. - 20. n.e.), rimski velikodostojnik iz doba ranog Carstva. Konzul, potom guverner Hispanije i prokonzul Afrike. Sumnja se da je po nalogu cara Tiberija otrovao Germanika (rimski državnik i vojskovođa; pripadnik prve rimske carske porodice Julijevci-Klaudijevci), inače carevog sinovca. Potom je Pizon navodno izvršio samoubistvo kako ne bi bio osuđen za Germanikovo trovanje, a pretpostavlja se da je zapravo likvidiran po nalogu cara Tiberija kako ne bi izneo kompromitujuće dokaze protiv cara. Nakon toga rimski senat odlučuje da se Pizonovo ime izbriše iz popisa rimskih konzula da ga svojim imenom ne bi kaljao.
Nazad na stih ꜛ

[17]: Egist (grč. Αίγισθος, lat. Aegisthus), sin mikenskog kralja Tijesta, ubica kralja Agamemnona, svog brata od strica. Egist je uz pomoć Agamemnonove žene Klitemnestre, inače svoje ljubavnice, organizovao kraljevo ubistvo po njegovom pobedonosnom povratku iz Trojanskog rata. Posle tog gnusnog čina, Egist se oženio Klitemnestrom i sebe proglasio kraljem Mikene. Vladao je sedam godina čvrstom i okrutnom rukom, nepoverljiv prema narodu koji mu nije oprostio ubistvo svog slavnog kralja Agamemnona. Tada dolazi osveta: Orest, Agamemnonov sin, uz pomoć svoje sestre Elektre, ubija Egista i svoju majku Klitemnestru.
Nazad na stih ꜛ

[18]: Orest (lat. Oréstēs), u grčkoj mitologiji, sin Agamemnona i njegove žene Klitemnestre, Elektrin brat. Orestovo ime ima koren u grčkoj reči ορειβάτης tj. planinar što u prenesenom značenju znači „onaj koji savladava planine“. Orest je uz pomoć svoje sestre Elektre, ubio Egista i svoju majku Klitemnestru, koji su prethodno isplanirali i sproveli ubistvo kralja Agamemnona, Orestovog oca. (vidi prethodnu fusnotu)
Nazad na stih ꜛ

[19]: tmuša, narodni izraz za tamu, tminu, mrak, pomrčinu i sl.
Nazad na stih ꜛ

[20]: zublja, baklja, luča.
Nazad na stih ꜛ

[21]: Stefan Uroš IV Dušan Nemanjić (oko 1308. ili u martu 1312. — Devol, 20. decembar 1355.), poznatiji kao Dušan Silni, pretposlednji srpski kralj iz dinastije Nemanjića. Imao titulu kralja od 1331. do 1346. godine, a zatim postao prvi krunisani car srpske države, kada ga je na Vaskrs 16. aprila 1346. godine krunisao prvi srpski patrijarh Joanikije II. Car Dušan je poznat kao energičan vladar, jakog karaktera i temperamenta te se često u izvorima i literaturi spominje kao „Dušan Silni”.
Nazad na stih ꜛ

[22]: Miloš Obilić legendarni srpski vitez i junak koji je po predanju ubio turskog sultana Murata I, u boju na Kosovu, 28. juna 1389. Miloš je na Kneževoj večeri (večera kod kneza Lazara uoči bitke) bio oklevetan od Vuka Brankovića da je skovao zaveru sa Turcima da izda kneza. Kako bi opovrgnuo ove lažne optužbe, Miloš je tokom bitke pribegao lukavstvu. Pretvarajući se da je prebegao Turcima, uspeo je da dođe do sultana i u pogodnom trenutku ga napadne i nanese smrtonosne povrede od kojih Murat umire. Miloš tada biva sasečen od strane sultanove straže.
Nazad na stih ꜛ

[23]: aluzija na Miloša Obrenovića o kome Njegoš nije imao visoko mišljenje i prema kome se kritički odnosio.
Nazad na stih ꜛ

✤✤✤